Dziś tj. 13 marca br. w Powierciu odbyła się uroczystość upamiętniająca 84. rocznicę pierwszego transportu ofiar Holocaustu koleją wąskotorową do niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Wydarzenie zorganizowane przez Wójta Gminy Koło Mariusza Rybczyńskiego zgromadziło przedstawicieli władz samorządowych, duchowieństwa, instytucji publicznych, młodzież szkolną oraz mieszkańców gminy, którzy wspólnie oddali hołd ofiarom tragicznych wydarzeń II wojna światowa.
Wśród uczestników uroczystości obecni byli m.in. Przewodniczący Rady Gminy Koło Radosław Małecki wraz z przedstawicielami rady, Sekretarz Gminy Koło Żaneta Siwińska, Wicestarosta Kolski Lech Brzeziński, Sekretarz Powiatu Kolskiego Artur Szafrański oraz Kierownik oddziału Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. W obchodach uczestniczyli również przedstawiciele Ochotniczej Straży Pożarnej z Powiercia, dyrektorzy placówek oświatowych, młodzież szkolna oraz mieszkańcy gminy.
Uroczystość odbyła się w miejscu szczególnym – przy Głazie Pamięci upamiętniającym dawny przystanek kolei wąskotorowej w Powierciu. To właśnie tutaj od 11 marca 1942 roku zatrzymywały się transporty z ofiarami Holocaustu kierowanymi do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Po uszkodzeniu mostu na rzece Rgilewce w Przybyłowie we wrześniu 1939 roku niemieccy okupanci wykorzystali Powiercie jako punkt przeładunkowy. Ofiary przywożono tu koleją, a następnie transportowano dalej w kierunku obozu. Szacuje się, że tą drogą na śmierć przewieziono ponad 50 tysięcy osób.
Spotkanie rozpoczęła prowadząca uroczystość Dyrektorka Publicznego Przedszkola w Powierciu, Agnieszka Pasturek, która powitała zgromadzonych gości. W swoim wystąpieniu przypomniała tragiczną historię tego miejsca oraz odczytała fragment listu anonimowego autora skierowanego do getta warszawskiego, opisującego pierwsze tajemnicze wywózki do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.
Autor listu pisał o dramatycznych wydarzeniach, które rozgrywały się w okolicznych miejscowościach: o zabraniu wszystkich Żydów z Koła – mężczyzn, kobiet i dzieci – oraz o podobnych wywózkach z Dąbia, Kłodawy, Izbicy i innych miejscowości powiatu. Początkowo los wywiezionych pozostawał nieznany. Dopiero uciekinierzy, którym udało się zbiec, przekazali przerażające świadectwo o mordowaniu ludzi w obozie – o zabijaniu gazem i grzebaniu ofiar w masowych grobach.
Słowa listu, będące świadectwem niepewności i strachu tamtych dni, pozwoliły uczestnikom jeszcze głębiej zrozumieć dramat ludzi, którzy z tego miejsca wyruszali w swoją ostatnią drogę.
Podczas uroczystości w ciszy i zadumie wysłuchano również wiersza Izabeli Filipowicz „Pociągi śmierci”, który w poruszający sposób oddaje tragizm transportów kierowanych do obozów zagłady.
O znaczeniu tego miejsca dla pamięci historycznej mówił Wójt Gminy Koło Mariusz Rybczyński. Podkreślił, że Powiercie stało się ważnym punktem pamięci dla potomków ofiar, którzy przyjeżdżają tu z różnych krajów, w tym z Izrael, aby oddać hołd swoim przodkom.
– Cieszę się, że możemy pielęgnować to miejsce i że wszyscy, którzy przyjeżdżają, aby uczcić pamięć swoich bliskich, mają gdzie to zrobić. W ten sposób okazujemy szacunek wszystkim ludziom, którzy tu zginęli – podkreślił wójt.
Historyczne znaczenie przystanku w Powierciu przybliżył także Bartłomiej Grzanka, kierownik oddziału Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Zwrócił on uwagę, że w powojennych relacjach świadków bardzo często pojawia się motyw kolejki wąskotorowej.
– Kiedy czytamy wspomnienia mieszkańców z tamtych lat, widać wyraźnie, że przejazd transportów przez Powiercie był jednym z najbardziej charakterystycznych elementów całego procesu zagłady. To działo się na oczach ludzi. Gdy po wojnie śledczy pytali mieszkańców o obóz w Chełmnie, wielu z nich wspominało właśnie kolejkę wąskotorową – mówił.
Podczas uroczystości odmówiono modlitwę w intencji ofiar Holocaustu oraz modlitwę o dar pokoju na świecie. Modlitwie przewodniczył ks. kan. dr Krzysztof Rogala, Kanclerz Kurii i Rzecznik Biskupa Włocławskiego. Po wspólnej modlitwie delegacje samorządowe, przedstawiciele instytucji oraz mieszkańcy złożyli kwiaty pod Głazem Pamięci, oddając symboliczny hołd wszystkim ofiarom Zagłady.
Sam Głaz Pamięci w Powierciu ma swoją własną historię. Inicjatorem jego ustawienia był Wilhelm Mosel z Hamburga wraz z Towarzystwem Niemiecko-Żydowskim z Hamburga. Pomnik upamiętnia miejsce dawnego przystanku kolejowego, który stał się jednym z symboli „drogi śmierci” prowadzącej do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.
W 2021 roku zakończyły się prace związane z przeniesieniem i renowacją głazu, który wcześniej znajdował się przy hydroforni w Powierciu. Za działania na rzecz ochrony pamięci historycznej Gmina Koło oraz wójt Mariusz Rybczyński zostali w 2022 roku uhonorowani ogólnopolską nagrodą „Chroniąc Pamięć”. Uroczystość wręczenia wyróżnienia odbyła się w Żydowskie Muzeum Galicja.
Wspólne spotkanie mieszkańców, młodzieży i przedstawicieli władz pokazało, że pamięć o tragicznych wydarzeniach sprzed ponad ośmiu dekad wciąż pozostaje żywa i stanowi ważne przesłanie dla kolejnych pokoleń – przypominające o wartości wolności, godności człowieka oraz odpowiedzialności za zachowanie historycznej prawdy.
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
